Ka yi tunani: wani dan kasuwa na kasashen waje ya aiko THB miliyan 12 domin siyan villa a Phuket. Lauyan Thai ya kafa kamfani inda 'yan Thai uku ke rike da 51%, sannan baƙon ya rike 49% tare da hakkin sa hannu na darakta. Wannan tsari ya yi aiki shekaru ashirin ba tare da wata matsala ba. Amma tun ranar 1 ga Agusta, 2026, Ma'aikatar Ci Gaban Kasuwanci ta Thailand (DBD) na tambayar wadannan 'yan Thai uku don bayanan banki, tana kuma bukatar su bayyana ainihin inda kudin da suka saka a hannun jarinsu ya fito.
Amsar takaitacciya ga duk wanda yake shirin sayan gida a yanzu ita ce: Dokar DBD mai lamba 2/2569 ba ta hana shigar kasashen waje ba, kuma ba ta soke kamfanonin da aka rijista tuntuni ba. Abin da take yi shi ne ta mayar da tsarin 'nominee' mai arha, wanda ke amfani da 'yan Thai a matsayin masu riko kawai, kusan ba zai yiwu ba. Dalili? Yanzu ma'aikatar rajista tana bin kudin daga hannun mai hannun jari zuwa asusun kamfani, ba kawai duban tsarin jarin a takarda ba.
Sabbin bukatun ne ke fuskantar hadari. Duk wani abu da an rijista shi a karkashin tsohuwar Dokar 2/2568 ya kasance mai inganci, kuma ba za a sake bincikarsa ba.
Menene Ainihin Dokar 2/2569 ta Canza?
Dokar DBD mai lamba 2/2569 ta fara aiki a ranar 1 ga Agusta, 2026, tana maye gurbin dokoki biyu na baya: Dokar 2/2568 da Dokar 1/2569. Duk wani rijista da ke da hannun jarin kasashen waje yanzu yana bukatar: bayanan banki daga masu hannun jarin Thai, bayanan asusun kamfani da ya karbi kudin, da wata takarda mai suna 'Investment Explanation Letter' wanda mai sa hannu ke daukar nauyin abin da ke ciki a kansa.
Bincikeun yanzu na faruwa a lokacin rijista ko gyara, ba a lokacin binciken haraji na baya ba. Wannan babban canji ne: a baya, matsalar takan bayyana ne kawai idan wata hukuma ta binciko kamfanin bayan shekaru. Yanzu, ana duba komai kafin takardun su fita daga hannun ma'aikaci.
Dokar ta shafi kamfanoni da 'partnership' inda hannun jarin kasashen waje ya kai kasa da 50%, tare da duk wani gyara da zai kawo mai hannun jari na kasashen waje ko mai sa hannu na kasashen waje a matsayin darakta.
Me Ya Sa Tsarin 49/51 Ya Wanzu Tun Farko?
Adadin 49% bai fito daga wani lissafin tattalin arziki ba, ya fito ne daga sasantawa. Dokar Kasuwancin Kasashen Waje ta 1999 (Foreign Business Act B.E. 2542) ta rufe jerin ayyuka uku ga baki, ciki har da sayen kasa da yawancin ayyukan hidima, tana kuma bayyana kamfani na kasashen waje a matsayin duk wanda bakin kasashe suka mallaki rabin jari ko fiye.
Kasuwar ta yi lissafin nata da sauri: 49% ga baƙon, 51% ga 'yan Thai. Wa suke wadannan 'yan Thai, da kuma inda kudin hannun jarinsu ya fito, ba abu ne da kowa ya damu da shi ba tsawon shekaru.
A kididdigar kasuwa, dubban gidaje masu kasa a Phuket, Koh Samui, da Pattaya an gina su ta wannan hanya daidai. A shari'a, wannan ya kasance mai rauni koyaushe: Land Code ta hana baƙo mallakar kasa ta hanyar wakili, kuma a ka'ida Ma'aikatar Filaye (Department of Lands) na iya tilasta sayar da filin. Amma a zahiri, kafin 2024, wannan kusan bai taba faruwa ba.
Ta Yaya Aka Fara Bin Diddigin Kudi Maimakon Tsari Kawai?
Canjin bai fara da kasuwar gida ba. Ya fara ne da bincike kan safarar kudi da abin da ake kira harkokin 'grey-market' na wuraren shakatawa: shagunan hayar kayan aiki, mashaya, cibiyoyin dive, da hukumomin balaguro da 'yan Thai suke rijista da sunansu, alhali suna samun albashin THB 15,000 a wata amma an lissafa su a matsayin masu mallakar jarin miliyoyin baht.
Daga nan, dabarar ta bazu zuwa duk abin da ake rijista tare da DBD. Ma'aikatar rajista da ta kasance tana duban tsari kawai, yanzu tana duban tushen kudi.
Misali mai sauki: Wani mai hannun jari na Thai da ya bayar da gudunmawar THB 510,000 kan jarin da aka rijista na THB miliyan daya, yanzu dole ya nuna bayanin banki da ke tabbatar da inda wannan kudin yake kafin canja wurin, sannan kuma asusun kamfani da ya karbe shi.
Wace Dabara Ce Ta Fi Shahara, Kuma Me Ya Sa Take Fadowa Yanzu?
Mafi shaharar tsari na 'yan shekarun baya ya dogara ne akan dabaru biyu: hannun jari na musamman (preference shares) mai karancin hakkin kada kuri'a, wanda ke ba baƙon iko na gaskiya duk da yana da 49% kawai; da kuma lamuni wanda baƙon ke bayar wa abokin hulɗarsa na Thai a asirce domin ya biya hannun jarinsa.
DBD ta dade tana kallon dabarar farko a matsayin siginar hatsari ta 'nominee'. Amma dabarar biyu yanzu ta bayyana a fili a bayanin banki: kudi na zuwa asusun mai hannun jari na Thai kwanaki kadan kafin rijista, da adadin da ya dace daidai da gudunmawar da za a bayar. Kwarewar shari'a ba ta iya tsayawa akan tarihin banki mai kwanan wata bayyananne.
Hakan baya nufin komai ya karshe. Kamfanoni masu ainihin harkar kasuwanci, wato hotel, masana'antu, fitar da kaya zuwa waje, ko gungun gidajen abinci masu ainihin ci gaba, na iya ci gaba da amfani da tsarin kamfani tare da abokin hulɗa na Thai wanda ya saka ainihin jari kuma yake shiga cikin gudanarwa. Dokar 2/2569 tana da niyya ne kan kirkirarrun tsari, ba kasuwanci na gaskiya ba. Ga manyan ayyuka, akwai hanya ta daban: Foreign Business License ko BOI promotion, inda za a iya mallakar kamfani zuwa 100% ba tare da abokin hulɗa na Thai ba.
Me Ya Kamata Mai Sayen Gida Ya Yi Yanzu?
Ra'ayinmu: ga villa mai farashi har zuwa kusan THB miliyan 25, kafa kamfani a yau bai cancanci damuwa ba. Hayar shekaru 30 (registered 30-year lease) a karkashin Land Code na bayar da tabbaci na doka, farashinta ya fi karanci sosai wajen kula da shi, kuma bata bukatar rijistar shekara-shekara, audit, ko abokin hulɗa na Thai mai rai.
Amma akwai wani hadari na gaskiya da bai kamata a boye shi ba: kotunan Thai sun dade suna kin amincewa da tsawaita hayar bayan shekaru 30 a kan wani sabon mai mallakar filin. Wannan hasara ce ta gaske. Duk da haka, idan aka auna shi da hadarin da ke tare da tsohuwar tsarin 'nominee', mun ga cewa tsarin haya ya fi kyau.
Wani abu mai amfani da mutane sukan mance shi: sa hannu kan takardun kafa kamfani da bude asusun banki na kamfani a Thailand kusan koyaushe suna bukatar kasancewar mutum da kansa. Bankunan Thai a 2026 sun kara tsaurara wajen wannan, wasu lokutan suna bukatar ziyara ta biyu. Idan kana shirin yin rijista, ka tsara aƗalla mako guda a cikin kasar, domin sake tsara alkawarin banki bayan wata guda zai kashe fiye da tikitin jirgin da kansa.
Idan kana da gida ta hanyar kamfanin Thai tuni, mataki na gaba mai ma'ana shi ne yin audit kafin kowace canji a rijista ta zama dole: duba abin da ke bayan gudunmawar 'yan hannun jarin Thai, wa ne masu sa hannu, da wadanne gyara za a iya bukata a shekaru biyu masu zuwa. Ya fi rahusa a warware wannan yanzu maimakon gano matsala a ranar rijista.
Tushen: AIM Bangkok